Categorie: Mentale gezondheid

Trauma door vroeggeboorte

Geplaatst op door Willemijn Klein Winkel

Prematuur geboren zijn is een trauma. Zeker wanneer er een NICU opname nodig is geweest.
Hier spreken we van een preverbaal trauma. Dit is een trauma wat voorkomt tijdens een kritieke periode voor de groei en ontwikkeling van een kind voordat het kan praten. Tijdens een NICU opname is het kind grotendeels gescheiden van de ouders die er minder goed voor het kind kunnen zijn dan in een normale situatie waarin het kind thuis is. Gescheiden zijn van een ouderfiguur is de meest stressvolle ervaring voor een baby. Daarnaast is de NICU een zeer stressvolle en prikkelrijke omgeving. Verder ervaren prematuren stress en pijn door de handelingen waar alles onder valt van een luier verschonen tot aan de medische handelingen zoals een sonde inbrengen, een operatie of beademing.

Regulatie bij prematuren

Zoals in het item over stress is besproken heeft het zenuwstelsel een grote invloed op hoe mensen omgaan met stress. Bij prematuren op de NICU is het zenuwstelsel nog niet rijp genoeg en kan het zichzelf niet goed reguleren. Zelfs wanneer een baby op tijd is geboren is het kindje nog steeds zijn of haar ouders nodig om te reguleren (te kalmeren of troosten). Het verschil tussen de prematuur en het op tijd geboren kindje is dat bij de laatste het zenuwstelsel wel rijp genoeg is om het parasympatische zenuwstelsel aan te spreken. Dit deel zorgt er onder andere voor dat een kindje onder andere zijn eigen hartslag kan beïnvloeden.

Een prematuur is hier extra hulp bij nodig omdat het parasympatische zenuwstelsel tot de 30ste week van de zwangerschap nog niet veel invloed kan uitoefenen op de baby.*
Gelukkig is hier op de NICU afdelingen steeds meer aandacht voor én wordt er gekeken naar wat de prematuur nodig is. Wanneer er goed (dus consistent en betrouwbaar) wordt gehandeld naar de behoeftes van een prematuur zal het kindje veerkrachtiger worden. Daarnaast zal het beter in staat zijn om met stressvolle situaties om te gaan gedurende de rest van zijn of haar leven.**

Maar wat gebeurt er als er niet genoeg aandacht aan wordt besteed?

Dan leert het zenuwstelsel niet dat het ook mag ontspannen. Het blijft voortdurend alert, alsof het steeds klaarstaat voor gevaar. Het is ingesteld op de alarmstand en ziet bijna alles als een mogelijke bedreiging.
Bij baby’s die op de NICU hebben gelegen, heeft het zenuwstelsel al vroeg deze onveiligheid ervaren door alle pijnlijke, stressvolle handelingen en het ontbreken van een ouderfiguur. Daardoor gaat het sneller “aan” en dat effect kan zelfs op latere leeftijd zichtbaar blijven. Volwassenen die te vroeg geboren zijn, merken vaak dat ze altijd gespannen of alert zijn en daardoor moeite hebben om echt te ontspannen.

Wanneer zij later in hun leven een trigger tegenkomen bijvoorbeeld een geur, een geluid, een bepaald gevoel of een situatie (zoals bloedprikken of een tandartsafspraak) reageert hun zenuwstelsel alsof er opnieuw gevaar dreigt. Het lichaam herkent de situatie als iets van vroeger en reageert alsof het weer terug is in die situatie.
Dit doet het lichaam door verschillende signalen af te geven: angst, paniek, herbelevingen (het gevoel alsof de nare ervaring uit het verleden nu opnieuw gebeurt), dissociatie (het gevoel alsof je even “weg” bent of losstaat van jezelf of je omgeving), of de neiging om te vechten of vluchten. Als daar niets mee gedaan wordt, blijft het zenuwstelsel dezelfde situaties steeds opnieuw als gevaarlijk ervaren en zal steeds heftiger reageren. Het leert dan niet dat het ook anders kan.

Wat kan ik hier aan doen?

Het goede nieuws is dat het zenuwstelsel ook kan herstellen waardoor iemand zich weer veiligheid voelt en rust kan komen. Iemand kan stap voor stap leren zichzelf gerust te stellen, te troosten en spanning los te laten. Waar nodig kan een therapeut helpen bij het verwerken van de oude ervaringen en het aanleren van nieuwe manieren om hiermee om te gaan. Zo kan het zenuwstelsel langzaam ervaren dat ontspanning en veiligheid óók mogelijk zijn.

* Mulkey, S. & du Plessis, A. (2018). Autonomic nervous system development and its impact on neuropsychiatric outcome

**Mary E. Coughlin (2014). Transformative nursing in the NICU

Trauma door vroeggeboorte

Altijd ‘aan’? Normale stress of gevolg van vroeggeboorte?

Geplaatst op door Willemijn Klein Winkel

Volwassen prematuren ervaren stress op een andere manier dan de meeste mensen. Dat komt doordat de ontwikkeling van het autonome zenuwstelsel wordt verstoord als iemand prematuur (dus te vroeg) wordt geboren. Het autonome zenuwstelsel zorgt ervoor dat je stress ervaart in een dreigende situatie, maar ook dat je kan ontspannen als het veilig is. Dit deel van het zenuwstelsel ontwikkelt zich tijdens de zwangerschap en in het geval van een vroeggeboorte is dit deel nog niet rijp.

Een prematuur komt na de geboorte met een onrijp zenuwstelsel wat minder actief is op een stressvolle prikkelrijke NICU terecht. Dit is voor een prematuur zeer stressvol. Daarnaast zorgt het voor een vertraagde ontwikkeling die zich rond het de leeftijd van twee jaar ‘pseudonormaliseert’. Het lijkt dus normaal, maar veel prematuren geven op kinder leeftijd toch problemen aan met onder andere stress, angst, paniek en depressie.* Uit de verhalen van diverse volwassen prematuren blijkt dat velen hier op latere leeftijd nog problemen mee ervaren.

Normale stress

Iemand die normale stress ervaart zal merken dat dit in een golvende beweging gaat. Je ervaart soms meer en soms minder stress, oftewel het kan aan en uit. Normale stress heeft ook een duidelijke oorzaak, bijvoorbeeld een probleem op het werk, een ruzie in het gezin of een naderende deadline. Het stresssysteem zal aanslaan bij bijvoorbeeld een naderende deadline. Dit kan leiden tot het ervaren van onrust, een gespannen lijf, piekeren, een hoge ademhaling en nog een heel scala aan diverse uiteenlopende ‘vage’ klachten. Wanneer deze deadline dan verstreken is zal het stresssysteem zich weer uitzetten, omdat het ‘gevaar’ geweken is. Hierdoor komt het lichaam tot rust en zullen bovenstaande klachten ook weer verdwijnen.

Stress bij Volwassen prematuren

Bij een volwassen prematuur werkt dit anders. Deze groep blijft stress ervaren, ondanks dat het gevaar geweken is. Zij kunnen bij dezelfde deadline dezelfde klachten ervaren, maar zodra de deadline verstreken is lukt het de volwassen prematuur niet goed om de stress kwijt te raken. Zij blijven lichamelijke onrust ervaren en kunnen moeilijk ontspannen. Deze stress kan lang blijven en in veel gevallen is er ook geen duidelijke oorzaak waarom iemand nou deze stress ervaart of blijft ervaren.

Veel prematuren geven ook aan dat zij al gestrest waren en dat bijvoorbeeld een deadline er nog bovenop kwam. Om toch maar te voldoen aan de opdracht bijten ze door. Daarbij merken zij niet dat zij over een grens gaan. Onder volwassen prematuren gaan veel van dit soort verhalen rond. Sommigen krijgen burn-outklachten omdat ze door hun vroeggeboorte moeilijk met stress kunnen omgaan. Daarom is het belangrijk dat zij hun grenzen leren bewaken en handvatten krijgen om met stress om te leren gaan.

*Mulkey, S. & du Plessis, A. (2018). Autonomic nervous system development and its impact on neuropsychiatric outcome

volwassen prematuren ervaren stress