Volwassen prematuren ervaren stress op een andere manier dan de meeste mensen. Dat komt doordat de ontwikkeling van het autonome zenuwstelsel wordt verstoord als iemand prematuur (dus te vroeg) wordt geboren. Het autonome zenuwstelsel zorgt ervoor dat je stress ervaart in een dreigende situatie, maar ook dat je kan ontspannen als het veilig is. Dit deel van het zenuwstelsel ontwikkelt zich tijdens de zwangerschap en in het geval van een vroeggeboorte is dit deel nog niet rijp.
Een prematuur komt na de geboorte met een onrijp zenuwstelsel wat minder actief is op een stressvolle prikkelrijke NICU terecht. Dit is voor een prematuur zeer stressvol. Daarnaast zorgt het voor een vertraagde ontwikkeling die zich rond het de leeftijd van twee jaar ‘pseudonormaliseert’. Het lijkt dus normaal, maar veel prematuren geven op kinder leeftijd toch problemen aan met onder andere stress, angst, paniek en depressie.* Uit de verhalen van diverse volwassen prematuren blijkt dat velen hier op latere leeftijd nog problemen mee ervaren.
Normale stress
Iemand die normale stress ervaart zal merken dat dit in een golvende beweging gaat. Je ervaart soms meer en soms minder stress, oftewel het kan aan en uit. Normale stress heeft ook een duidelijke oorzaak, bijvoorbeeld een probleem op het werk, een ruzie in het gezin of een naderende deadline. Het stresssysteem zal aanslaan bij bijvoorbeeld een naderende deadline. Dit kan leiden tot het ervaren van onrust, een gespannen lijf, piekeren, een hoge ademhaling en nog een heel scala aan diverse uiteenlopende ‘vage’ klachten. Wanneer deze deadline dan verstreken is zal het stresssysteem zich weer uitzetten, omdat het ‘gevaar’ geweken is. Hierdoor komt het lichaam tot rust en zullen bovenstaande klachten ook weer verdwijnen.
Stress bij Volwassen prematuren
Bij een volwassen prematuur werkt dit anders. Deze groep blijft stress ervaren, ondanks dat het gevaar geweken is. Zij kunnen bij dezelfde deadline dezelfde klachten ervaren, maar zodra de deadline verstreken is lukt het de volwassen prematuur niet goed om de stress kwijt te raken. Zij blijven lichamelijke onrust ervaren en kunnen moeilijk ontspannen. Deze stress kan lang blijven en in veel gevallen is er ook geen duidelijke oorzaak waarom iemand nou deze stress ervaart of blijft ervaren.
Veel prematuren geven ook aan dat zij al gestrest waren en dat bijvoorbeeld een deadline er nog bovenop kwam. Om toch maar te voldoen aan de opdracht bijten ze door. Daarbij merken zij niet dat zij over een grens gaan. Onder volwassen prematuren gaan veel van dit soort verhalen rond. Sommigen krijgen burn-outklachten omdat ze door hun vroeggeboorte moeilijk met stress kunnen omgaan. Daarom is het belangrijk dat zij hun grenzen leren bewaken en handvatten krijgen om met stress om te leren gaan.
*Mulkey, S. & du Plessis, A. (2018). Autonomic nervous system development and its impact on neuropsychiatric outcome
